WAPIGANAJI wa Kihouthi nchini Yemen, wamezidi kushambulia vikosi vya serikali inayotambuliwa kimataifa kwenye pwani ya Bahari ya Shamu; mvutano ambao unaiweka serikali ya Saudi Arabia katika wakati mgumu. Anaripoti Saed Kubenea, Dar es Salaam … (endelea).
Kuhusu usalama wa njia muhimu za meli katika
Jeshi la Yemen linasema, limefanya mashambulizi kadhaa ya angani dhidi ya maeneo ya Wahouthi katika mji wa bandari wa Mokha, Dhubab na maeneo mengine ya jimbo la Taiz.
Mashambulizi hayo yanafuatia hatua ya Wahouthi kuuteka mji wa Mokha na kisiwa kilicho katika Mlango Bahari wa Bab el-Mandeb.
Kiongozi mmoja wa serikali amekiri kuwa maeneo kadhaa yameangukia mikononi mwa Wahouthi na kwamba hilo, limekuwa pigo kubwa na kwamba vikosi vya serikali hiyo yenye makao makuu yake nchini Saudi Arabia.
Kundi moja linaloiunga mkono serikali linasema zaidi ya wanajeshi 500 wa upande wa serikali wameuawa katika pwani ya magharibi ndani ya kipindi cha wiki nne.
Aidha, kundi hilo linadai zaidi ya Wahouthi 1,000 wameuawa katika majimbo ya Hodeida na Taiz – takwimu ambazo hazijathibitishwa na vyanzo huru.
Nchini Saudi Arabia, mamlaka zinasema kombora moja lilianguka karibu na mpaka wa Yemen na kuwajeruhi watu wawili, huku msikiti na majengo mengine yakiharibiwa.
Lakini swali muhimu la kujiuliza, ni hili: Wahouthi ni akina nani hasa?
Wahouthi (Houthis/Ansar Allah), ni kundi linalopambana na serikali inayotambuliwa kimataifa ya Yemen.
Ni kundi la harakati za kisiasa na kijeshi nchini Yemen, lenye mizizi katika jamii ya Wazaydi, tawi la Uislamu wa Kishia linalopatikana kwa kiasi kikubwa kaskazini mwa Yemen.
Kundi hili lilianzishwa na familia ya Houthi, na leo inaongozwa na Abdul-Malik al-Houthi. Lilianza kama harakati ya kidini na kisiasa iliyokuwa ikipinga, miongoni mwa mambo mengine, ufisadi wa serikali, ushawishi wa Marekani na Saudi Arabia nchini Yemen, na kile ilichokiona kama kuingizwa kwa mitazamo ya kidini kutoka nje.
Mwaka 2014, Wahouthi waliteka mji mkuu Sana’a, na kuangusha kwa vitendo serikali ya wakati huo. Hapo ndipo mgogoro uligeuka kuwa vita vya wenyewe kwa wenyewe kwa kiwango kikubwa.
Mwaka 2015, Serikali ya Saudi Arabia, iliingilia kijeshi kuunga mkono serikali ya Yemen. Kwa sasa Wahouthi wanadhibiti Sana’a na sehemu kubwa ya kaskazini na magharibi mwa Yemen, ambako kuna sehemu kubwa ya wakazi wa nchi hiyo.
Madai yao ni yapi hasa?
Kwanza, wanataka mamlaka ya kisiasa na ushawishi mkubwa katika uendeshaji wa Yemen.
Hawakubali kurejea katika mfumo wa zamani ambao, kwa mtazamo wao, uliwatenga watu wa kaskazini na uliokuwa chini ya ushawishi mkubwa wa Saudi Arabia.
Pili, wanataka kuondoka kwa ushawishi na vikosi vya nje. Wanapinga uwepo na ushawishi wa Saudi Arabia na washirika wake nchini Yemen.
Kwao, Saudi Arabia si tu jirani; wanaiona kama nguvu iliyojaribu kuamua nani ataongoza Yemen. Hata katika mivutano ya sasa, moja ya malengo yao makubwa ni kuondoa ushawishi wa kijeshi wa Saudi Arabia nchini Yemen.
Tatu, wanataka utaratibu mpya wa kugawana madaraka na rasilimali.
Hili ni jambo muhimu sana. Mgogoro si wa dini pekee.
Kuna masuala ya maeneo, mafuta, mapato, mishahara ya watumishi, taasisi za serikali na udhibiti wa bandari na maeneo ya kimkakati.
Nne, wana ajenda pana ya kikanda.
Wahouthi wamekuwa wakijihusisha pia na mgogoro wa Israel na Palestina. Tangu vita vya Gaza vilipoanza, wamefanya mashambulizi dhidi ya meli katika Bahari ya Shamu wakisema wanataka kushinikiza Israel na kuonyesha mshikamano na Wapalestina.
Hilo limewafanya kuwa sehemu ya mtandao mpana wa makundi yanayoungwa mkono au kuwa karibu kisiasa na Iran.
Je, Wahouthi ni “vibaraka wa Iran?”
Hapa ndipo mambo yanahitaji tahadhari.
Iran inawaunga mkono Wahouthi, ikiwa ni pamoja na msaada wa kijeshi na kiteknolojia, na uhusiano huo umeongezeka kwa miaka.
Lakini kusema kwamba Wahouthi ni watu wanaoamriwa kila kitu na Tehran ni kurahisisha sana suala hili.
Wahouthi wana mizizi yao wenyewe ya Yemen, historia yao wenyewe na ajenda zao za ndani.
Hata hivyo, ushirikiano wao na Iran umewapa uwezo mkubwa zaidi wa kijeshi na kuwafanya kuwa sehemu muhimu ya ushindani wa Iran na Saudi Arabia/Marekani katika Mashariki ya Kati.
Je, kuna tatizo jingine: “Serikali ya Yemen” yenyewe imegawanyika.
Upande unaoitwa serikali ya Yemen inayotambuliwa kimataifa uko hasa Aden na unawakilishwa na Presidential Leadership Council (PLC). Lakini PLC yenyewe ina makundi yenye tofauti kubwa za kisiasa na kijeshi.
Kwa mfano, kuna Southern Transitional Council (STC) ambayo kihistoria imekuwa ikitaka Yemen Kusini ijitenge na kuwa nchi yake tena. Yemen ilikuwa na nchi mbili—North Yemen na South Yemen—kabla ya kuungana mwaka 1990.
Kwa hiyo, Yemen ina mgogoro wa aina mbili kwa wakati mmoja:
Wahouthi: wanapigania mamlaka na mfumo wa Yemen unaokidhi maslahi yao.
Wanaotaka Yemen Kusini ijitenge: wanataka kurejeshwa kwa taifa la Yemen Kusini.
Serikali ya Aden/PLC: inataka kulinda Yemen kama nchi moja na kuiondoa Yemen kutoka mikononi mwa Wahouthi.
Ndiyo maana ni vigumu sana kupata suluhisho la kudumu kwa mazungumzo ya Saudi Arabia na Wahouthi pekee. Wataalamu wameonya kwamba makundi mengine ya Yemen lazima yahusishwe katika makubaliano yoyote ya amani.
Kwa nini vita vimekuwa vigumu kumalizika? Kwa sababu kila upande unaona una kitu cha kupoteza.
Wahouthi sasa si kundi dogo la waasi tena. Wana jeshi lenye makombora na ndege zisizo na rubani, wanadhibiti Sana’a na sehemu kubwa ya watu wa Yemen.
Na kinachofanya hali iwe hatari zaidi sasa ni Bab el-Mandeb, njia nyembamba ya bahari inayounganisha Bahari ya Shamu na Ghuba ya Aden. Udhibiti au tishio kwa eneo hilo unaweza kuathiri biashara ya kimataifa, mafuta na usafirishaji kati ya Asia, Afrika na Ulaya. Ripoti za sasa zinaonyesha mapigano yameongezeka tena na Wahouthi wameongeza udhibiti wao katika maeneo muhimu ya pwani.
Wahouthi hawapigani tu kwa ajili ya “dini.” Msingi wa mgogoro wao ni mamlaka, usawa wa kisiasa, kujitawala, kuondoa ushawishi wa Saudi Arabia, rasilimali za taifa na nafasi ya Yemen katika siasa za Mashariki ya Kati. Dini na uhusiano na Iran ni sehemu muhimu ya picha, lakini si picha yote.
Wiki ijayo, nitaeleza kwa mafuta na biashara ya Tanzania kupitia Bahari ya Shamu na Bab el-Mandeb? Usikose kunifuatilia.
About the Author
